گلوکم دومین عامل نابینایی در جهان می باشد و بر اساس گزارشات، در سال ۲۰۰۰ میلادی تقریبا ۶۷ میلیون نفر در جهان مبتلا به این بیماری بوده اند که تعداد ۶٫۷ میلیون نفر از آنها دچار نابینایی دو طرفه (در اثر این بیماری) شده اند.گلوکم علاوه بر تاثیرزیادی که روی کیفیت زندگی فرد دارد می تواند هزینه های زیادی برای سیستم اجتماعی و اقتصادی جامعه ایجاد کند.

علارغم پیشرفت های زیادی که در زمینه تشخیص و درمان حاصل شده است اما دانشمندان هنوز نتوانسته اند عامل اصلی این بیماری را بطور دقیق مشخص کنند و مشکل دیگر این است که گلوکم بصورت رندوم ایجاد نمی شود بلکه دارای طرح و شکل خاصی می باشد و علم اپیدمیولوژی سعی دارد تا با ترسیم طرح و نقشه ای کلی راه را برای اسکرینینگ و تشخیص زودهنگام این بیماری هموار سازد.

برای طرح ریزی یک نمای کلی از میزان شیوع بیماری گلوکم بایستی هر دو نوع مطالعه گلوبال و منطقه ای را در نظر بگیریم و بر اساس نتایج بدست آمده از آنها نقشه کلی را ترسیم کنیم و تاثیر عوامل مختلف مانند سن،نژاد،جنسیت و بوم را در آن دخیل نماییم.همانطور که می دانید گلوکم به دو دسته کلی اولیه زاویه باز و اولیه زاویه بسته تقسیم می شود که نوع اول شیوع بالایی داشته و ذخیره آماری قابل قبولی نیز قابل دسترس می باشد اما نوع دوم بعلت شیوع کمی که دارد مطالعات رجیونال کمتری بروی آن انجام شده(گزارشات اغلب مربوط به آمریکا،اروپا و استرالیا می باشد) و نمی توان خیلی دقیق در مورد علل و عوامل آن تصمیم گیری کرد.

تاثیرات گلوکم روی سلامت عمومی

بر اساس مطالعه ای که در سال ۲۰۰۰ میلادی در مینسوتا آمریکا بروی افرد مبتلا به گلوکم انجام یافت مشخص شد که ۹ درصد از افراد بالای ۶۶ سالی که به بیماری گلوکم مبتلا بوده اند دچار نابینایی دوطرفه شده اند.تصور اینکه در عصر کنونی فردی بینایی کمتر از ۲۰/۴۰۰ در چشم بهتر(معادل تعریف سازمان بهداشت جهانی از حدت بینایی و میدان بینایی یک فرد با کوری قانونی) داشته باشد بسیار دشوار است چون این دید مانع فعالیت های روزانه فرد شده و خطرات بسیاری برای وی بهمراه خواهد داشت(مانند سقوط از پله ها و شکستگی اندام های طویل بدن).

درصد شیوع گلوکم را بایستی در هر منطقه و بطور جداگانه بررسی کرد بطور مثال گلوکم زاویه باز در سرتاسر جهان شایعترین نوع می باشد(در استرالیا،آمریکا و اروپا ۷۰ تا ۹۵ درصد از کل بیماران را شامل می شود) در حالی که شایعترین نوع گلوکم در بین جوامع آسیایی( در چین و هند ۷۰ تا ۹۵ درصد ازکل بیماران را شامل می ود) گلوکم اولیه زاویه بسته می باشد.علارغم مطالعات متعدد انجام یافته در حوزه اپیدمیولوژی گلوکم اما همچنان در منطقه خاورمیانه و آفریقا احساس نیاز می شود و بایستی مطالعات بیشری در این مناطق انجام یابد.مطالعات اپیدمیلوژیک این امکان را برای معاینه کننده فراهم می کند تا درک درستی از جامعه و درصد فراوانی بیماری در منطقه داشته باشد و بتواند برنامه اسکرینینگ و پیشگیری را بدرستی انجام دهد.

گلوکم اولیه زاویه بسته

آکادمی چشم پزشکی آمریکا گلوکم اولیه زاویه بسته را اینگونه تعریف می کند:

“انسداد زاویه اتاق قدامی در اثر بلاک مردمکی در صورتی که عامل دیگری باعث این انسداد نباشد را گلوکم اولیه زاویه بسته می گویند”

منابع آماری مطالعات انجام یافته در مورد گلوکم اولیه زاویه بسته اندک می باشد و دلیل این امر شیوع کم این نوع گلوکم در بین جوامع استرالیایی،اروپایی و آمریکایی است(اکثر مطالعات در این مناطق انجام می شوند) از طرف دیگر گونیوسکوپی مهمترین تست برای تشخیص این نوع گلوکم می باشد درحالی که هیچ پرتوکل کلی برای انجام و گزارش نتایج بدست آمده از آن وجود ندارد بهمین دلیل مطالعات جمعیتی که از این تست استفاده کرده اند با هم اختلاف داشته و نمی توان بروی نتایج آنها حساب کرد.

ریسک فاکتور ها

–          نژاد: بر اساس تحقیقات انجام یافته بروی نژادهای مختلف،گلوکم زاویه بسته در بین اسکیموها و چینی های شیوع بیشتری در مقایسه با دیگر نژادها دارد.دانشمندان معتقدند بعلت سایز کوچک چشم ساکنین شرق آسیا(اسکیموها،چینی ها و تایوانی ها) زاویه اتاق قدامی تنگ تر بوده و طول قدامی خلفی این افراد کمتر از دیگر نژادها می باشد

–          سن:بر اساس مطالعات انجام یافته هرچقدر سن بیشتر شود رشد کریستالین لنز نیز بیشتر می شود و درنتیجه زاویه اتاق قدامی تنگ تر خواهد شد.ساکنین شرق آسیا(قفقازی های،چینی ها و تایوانی ها) علاوه بر داشتن سایز چشمی کوچک(زاویه بلقوه تنگ می باشد) با افزاش سن انسداد زاویه بیشتر از دیگر نژادها خواهد بود.

–          جنسیت:بطورکلی مونث ها بیشتر از افراد مذکر به این نوع از گلوکم مبتلا می شوند(بعلت کوچکتر شودن چشم آنها).در نژاد اسکیمو چشم مونث ها در مقایسه با افراد مونث خیلی کوچکتر می باشد اما در نژاد چینی و تایوانی تفاوت چندانی بین دو جنس وجود ندارد.

–          عیب انکسار:بر اساس مطالعات انجام یافته افراد هایپروپ بیشتر از مایوپ ها به این بیماری مبتلا می شوند.در مطالعه ای که بروی افراد ساکن منطقه جنوبی آفریقا و جنوب شرقی آسیا انجام یافت شخص شد افراد هایپروپ بیشتر از مایوپ ها مبتلا می شوند(نتایج مطالعه بالتیمور نیز تایید کننده این موضوع است).

–          سابقه فامیلی:داشتن سابقه فامیلی احتمال ابتلای فامیل های درجه اول را افزایش می دهد.بر اساس مطالعه ای بر روی نژاد قفقازی،چینی و اسکیمو انجام یافته است در صورت ابتلای فردی به گلوکم زاویه بسته ،۱۲ درصد احتمال ابتلای افراد فامیل درجه اول وجود دارد.

–          عوامل محیطی: بعضی از مطالعات اثرات عوامل محیطی بروی حملات گلوکمی را بررسی کرده اند بطور مثال مطالعه سنگاپوری بیان می کند بیشتر حملات رخ داده در هوای گرم رخ داده است(بیشتر انسدادها در هوای گرم رخ می دهد).مطالعه ای در منطقه فلسطین زمان رخ داد این حملات را تابستان و زمستان گزارش می کند در حالی که مطالعه ای دیگر این حملات را در پاییز و زمستان گزارش می کند.علارغم مطالعات متعددی که در مورد تاثیر عوامل محیطی بر گلوکم انجام یافته است اما هنوز هم تاثیر آب و هوا در این مورد بطور واضح مشخص نیست

گلوکم اولیه زاویه باز

آکادمی چشم پزشکی آمریکا گلوکم اولیه زاویه باز را اینگونه تعریف می کند:

گلوکم اولیه زاویه باز بیماری است مزمن،دو طرفه و عموما نامتقارن که ویژگی های زیر را داشته باشد:”

۱-      آسیب های عصب باصره

–          ظاهر دیسک و فیبرهای عصبی تغییر نماید(نازک شدن ریم عصبی و…)

–          تغییرات میدان بینایی(نازال استپ،نقص کمانی و…)

۲-      آغاز در دوران بزرگسالی

۳-      زاویه باز و نرمال باشد

۴-      عدم حضور عوامل ثانویه در ایجاد گلوکم.

بر اساس تعریف تعیین شده توسط آکادمی چشم پزشکی آمریکا و بر اساس تحقیقات انجام یافته در این مورد میزان شیوع گلوکم اولیه زاویه باز ۰٫۴ تا ۸٫۸ می باشد.

ریسک فاکتورها

از دیر باز فشار چشمی بالا یکی از دلایل اصلی ایجاد گلوکم بحاسب می آید اما امروزه دانشمندان با انجام مطالعات اپیدمیولوژیک در این زمینه قدری دچار ابهام شده اند اما با این وجود هنوز هم فشار چشمی بالا را یکی از فاکتور های مهم در بیماری گلوکم بحساب می آورند.ریس فاکتور های گلوکم اولیه زاویه باز را می توان به دو گروه کلی زیر تقسیم کرد:

–          دموگرافیک(وابسته به آمار جمعیتی)

–           کلینیکال(بر اساس شواهد کلینیکی)

دو دسته فوق را می توان به زیر شاخه کوچکتر و دقیقتری تقسیم کرد.

ریس فاکتورهای دموگرافیک:

–          سن: تمام مطالعات جمعیتی ارتباط مستقیمی بین افزایش سن و افزایش درصد شیوع گلوکم اولیه زاویه باز را نشان داده اند.در مطالعه ای که در مرکز تحقیقات بالتیمور انجام یافت مشخص شد میزان شیوع این نوع گلوکم در بین افراد سفید پوست ۷۰ تا ۷۹ ساله ۳٫۵ برابر بیشتر از افراد ۴۰ ساله می باشد.

–          جنسیت: مطالعات انجام یافته ارتباط دقیق و مشخصی بین جنسیت و این نوع گلوکم نتوانسته اند اثبات کنند بطور مثال مطالعه ای که توسط blue mountains انجام یافت افراد مذکر درصد ابتلای بیشتری در مقایسه با مونث ها داشتند اما مطالعه ی دیگری در سوئد میزان ابتلای بیشتر مذکر ها را گزارش کرده است از طرف دیگر مطاعات انجام یافته در بالتیمور و ملبورن هیچ ارتباط معنی داری را در این زمینه گزارش نکردند.

–          نژاد: بر اساس مطالعات انجام یافته در جامائیکا،بالتیمور و کشور های کارائیب افراد سیاه پوست بیشتر از افراد سفید پوست به گلوکم اولیه زاویه باز مبتلا می شوند از طرف دیگر و بر اساس مطالعه انجام یافته در آریزونا ،اسپانیایی های ساکن این منطقه بیشتر از سفید پوستان و کمتر از سیاه پوستان به این نوع گلوکم مبتلا می شوند.دانشمندان هنوز بطور دقیق نتواسنته اند پاسخ این شیوع بالا در بین سیاه پوستان و اسپانیولی ها را پیدا کنند اما مطالعات انجام یافته نشان می دهد نسبت کاپ به دیسک و تعداد فیبر های عصبی در سیاه پوستان بیشتر از سفید پوستان می باشد از طرف دیگر اندازه دیسک در سیاه پوستان بزرگ تر از سفید پوستان می باشد و بخاطر همین محققین بر اساس این شواهد فرضیه ای را مطرح کرده اند مبنی بر اینکه اندازه بزرگ دیسک در سیاه پوستان می تواند باعث آسیب های بیشتر لایه های عصبی در این افراد شود.فرضیه مطرح شده از سوی برخی از دانشمندان همچنان جای سوال دارد اما مطالعه ای که در بالتیمور بروی سیاه پوستان و سفید پوستان انجام یافت مشخص شد که میزان شیوع گلوکم اولیه زاویه باز در سیاه پوستان نسبت به سفید پوستان در سطوح برابر فشار داخل چشمی، بیشتر است.

ریس فاکتور های کلینیکال

–          سابقه خانوادگی مثبت(ژن گلوکم): در مطالعه انجام یافته در موسسه تحقیقات چشم بالتیمور ارتباط محکمی بین شیوع گلوکم اولیه زاویه باز در بین افراد درجه اول خانواده مشاهده شد.بر اساس مطالعات انجام یافته در بالتیمور و آمستردام هلند درصد ابتلا بین خواهر و برادر ها بیشتر از درصد ابتلا بین فرزندان می باشد.

–          دیابت شیرین(شروع در دوران بزرگسالی) : بر اساس مطالعات انجام یافته دیابت شیرین رابطه مستقیمی با گلوکم اولیه زاویه باز دارد اما اینکه آیا دیابت می تواند بعنوان ریسک فاکتور عمده برای گلوکم در نظر گرفته شود جای بحث دارد.فشار داخل چشمی در افراد دیابتیک بیشتر از افراد نرمال می باشد از طرف دیگر دیابت بیماری است که روی عروق کوچک رتین تاثیرات فراوانی دارد و اعتقاد بر این است.

–          هایپرتانسیون سیستمیک: بر اساس مطالعات انجام یافته(بالتیمور،روتردام و …) با کاهش فشار پرفوراسیون دیاستولیک درصد شیوع گلوکم اولیه زایه باز افزایش می یابد  که این رخداد می تواند بعلت خودتنظیمی عروق عصب باصره باشد.

–          مایوپی :مطالعات مختلف ارتباط معنی داری بین افراد مایوپ و گلوکم اولیه زاویه باز نشان می دهد .کاپ و دیسک بیماران مایوپ بزرگ تر از افراد نرمال می باشد(بزرگ بودن می تواند باعث استرس بیشتر روی عصب باصره شود) و این می تواند دلیل شیوع بیشتر گلوکم اولیه زاویه باز در این افراد باشد.

–          میگرین:مطالعات مختلف ارتباط معنی داری بین گلوکم اولیه زاویه باز و میگرین(وازو اسپاسم) اثبات کرده اند(مطالعه فلپس،استرالیا و…) البته عده ای دیگر نتواسنته اند ارتباطی بین این دو بر قرار کنند و بخاطر همین ارتباط بین میگرین و گلوکم اولیه زاویه  قدری گنگ می باشد اما داشنمندان معتقدند بیماری های وازواسپاسم می تواند باعث آسیب های سر عصب باصره در افراد گلوکمی شود.

مقایسه جغرافیایی

تا بدین لحظه مطالعات مختلفی در مناطق پیشرفته(آمریکا،کانادا،اروپا و استرالیا) انجام یافته است اما کشورهای جهان سوم و بعضا کشور های در حال پیشرفت نیازمند انجام مطالعات بیشتر برای ترسیم نقشه جهانی دقیق می باشند.تصویر زیر میزان شیوع گلوکم در نقاط مختلف جهان را نشان می دهد.مناطق قرمز رنگ نشان گر گلوکم زاویه بسته می باشند و مناطق سبز رنگ گلوکم زاویه باز را نشان می دهند و مناطقی که بصورت سبز کم رنگ(مناطق آمریکای جنوبی) روی نقشه مشخص شده اند نشان گر میزان شیوع گلوکم زاویه باز در این مناطق می باشند اما تعداد مطالعات انجام یافته در این مناطق کافی نیستند(بهمین دلیل سبز کم رنگ می باشند).نقاط فاقد رنگ مناطقی هستند که اطلاعاتی از تحقیقات انجام یافته در زمینه گلوکم آنها در دسترس نیست.

گلوکم در ایران

دکتر محمد پاکروان و همکارنشان در سال ۲۰۱۲ شیوع انواع مختلف گلوکم را در مناطق مرکزی ایران(یزد) مورد بررسی قرار دادند.در این مطالعه ۱۹۹۰ نفر شرکت کردند که در مجموع تعداد افراد مبتلا به گلوکم ۸۷ نفر(۴٫۴ درصد و فاصله اطمینان ۹۵%) که ۰٫۴% از این افراد مبتلا به گلوکم اولیه زاویه بسته و ۳٫۲% گلوکم اولیه زاویه باز و ۰٫۴% pseudoexfoliation کاذب و ۰٫۴ % نیز دیگر گلوکم های ثانویه بودند.بر اساس نتایج بدست آمده از این مطالعه میزان شیوع گلوکم در منطقه مرکزی ایران(یزد) با آمار بدست آمده از مطالعات انجام یافته در آسیا قابل قیاس می باشد.نکته مهمی که محققین ایرانی بعد از انجام طرح مواجهه شدند این بود که اغلب افراد مبتلا به گلوکم زاویه باز از بیماری خود مطلع نبودند.

References:

۱٫ Quigley HA. Number of people with glaucoma worldwide. Br J Ophthalmol ۱۹۹۶;۸۰:۳۸۹–۳۹۳٫

۲٫ Quigley HA, Vitae S. Models of open-angle glaucoma prevalence and incidence in the United States. Invest Ophthalmol Vis Sci ۱۹۹۷;۳۸:۸۳–۹۱٫

۳٫ Hattenhauer MG, Johnson DLT, Ing HH, et al. The probability of blindness from open-angle glaucoma. Ophthalmology ۱۹۹۸;۱۰۵:۲۰۹۹–۲۱۰۴٫

۴٫ Glynn RJ, Seddon JM, Krug JH, Sahagian CR, Chiavelli MR, Campion EW. Falls in elderly patients with glaucoma. Arch Ophthalmol ۱۹۹۱;۱۰۹:۲۰۵–۲۱۰٫

۵٫ Owsley C, McGwin G, Ball K. Vision impairment, eye disease, and injurious motor vehicle crashes in the elderly. Ophthalmic Epidemiol 1998;5:101–۱۱۳٫

۶٫ Wilson MR, Coleman AL, Bing EG, et al. Functional status and well-being in patients with glaucoma as measured by the Medical Outcomes Study Short Form-36 Questionnaire. Ophthalmology 1998;105: 2112–۲۱۱۶٫

۷٫ Sherwood MB, Garcia-Siekavizza A, Meltzer MI, et al. Glaucoma’s impact on quality of life and its relation to clinical indicators: a pilot study. Ophthalmology 1998;105:561–۵۶۶٫

۸٫ Gutierrez P, Wilson MR, Johnson C, et al. Influence of glaucomatous visual field loss on health-related quality of life. Arch Ophthalmol 1997;115:777–۷۸۴٫

۹٫ Parrish RK II, Gedde JJ, Scott IU, et al. Visual function and quality of life among patients with glaucoma. Arch Ophthalmol 1997;115:1447–۱۴۵۵٫

۱۰٫ Nelson P, Aspinall P, O’Brien C. Patients’ perception of visual impairment in glaucoma: a pilot study. Br J Ophthalmol 1999;83:546–۵۵۲٫

۱۱٫ Kobelt G, Gerdtham UG, Alm A. Cost of treating primary open-angle glaucoma and ocular hypertension. J Glaucoma 1998;7:95–۱۰۴٫

۱۲٫ Congdon N, Wang F, Tielsch JM. Issues in the epidemiology and population-based screening of pri-mary angle-closure glaucoma. Surv Ophthalmol 1992; 36:411–۴۲۳٫

۱۳٫ Jacob A, Thomas R, Koshi SP, Braganza A, Muliyil J. Prevalence of primary glaucoma in an urban south Indian population. Indian J Ophthalmol 1998;46:81–۸۶٫

۱۴٫ Lim ASM. Primary angle-closure glaucoma in Singapore. Aust J Ophthalmol 1979;7:23–۳۰٫

۱۵٫ Shiose Y, Kitazawa Y, Tsukahara S, et al. Epidemiology of glaucoma in Japan: a nationwide glaucoma survey. Jpn J Ophthalmol 1991;35:133–۱۵۵٫

۱۶٫ Newman E, Zauberman H. Glaucoma survey in Liberia. Am J Ophthalmol 1965;59:8–۱۲٫

۱۷٫ Preferred Practice Pattern of Primary Angle-Closure Glaucoma. San Francisco, Calif: American Academy of Ophthalmology; 1996.

۱۸٫ Seah SKL, Foster PJ, Chew PTK, Jap A, Oen F, Fam HB, Lim ASM. Incidence of acute primary angleclosure glaucoma in Singapore: an island-wide survey. Arch Ophthalmol 1997;115:1436–۱۴۴۰٫

۱۹٫ Alsbirk PH. Primary angle-closure glaucoma: oculometry, epidemiology and genetics in a high-risk population. Acta Ophthalmol 1976;54:5–۳۱٫

۲۰٫ Congdon NG, Youlin Q, Quigley H, et al. Biometry and primary angle-closure glaucoma among Chinese, white, and black populations. Ophthalmology 1997; 104:1489–۱۴۹۵٫

۲۱٫ Lowe RF. Causes of shallow anterior chamber in primary angle-closure glaucoma. Am J Ophthalmol 1969; 67:87–۹۳٫

۲۲٫ Tomlinson A, Leighton DA. Ocular dimensions in the heredity of angle-closure glaucoma. Br J Ophthalmol 1973;57:475–۴۸۶٫

۲۳٫ Leibowitz HM, Krueser DE, Maunder LR, et al. The Framingham Eye Study monograph: an ophthalmological and epidemiological study of cataract, glaucoma, diabetic retinopathy, macular degeneration, and visual acuity in a general population of 2631 adults, 1973–۱۹۷۵٫ Surv Ophthalmol 1980;24(suppl): 335–۶۱۰٫

۲۴٫ Drance SM, Morgan RW, Bryett J, Fairclough M. Anterior chamber depths and gonioscopic findings among Eskimos and Indians in the Canadian arctic. Arctic Ophthalmology Symposium 1973. Can J Ophthalmol 1973;8;255–۲۵۹٫

۲۵٫ Hu Z, Zhao ZL, Dong FT, et al. An epidemiologic investigation of glaucoma in Beijing and Shun-yi County. Chin J Ophthalmol 1989;25:115–۱۱۸٫

۲۶٫ Kitazawa Y. Epidemiology of PACG. Asian Pac J Ophthalmol 1990;2:78–۸۱٫

۲۷٫ Erie JC, Hodge DO, Gray DT. The incidence of primary angle-closure glaucoma in Olmsted County, Minnesota. Arch Ophthalmol 1997;115:177–۱۸۱٫

۲۸٫ Salmon JF, Mermoud A, Ivey A, Swanevelder SA, Hoffman M. The prevalence of primary angle-closure glaucoma and open-angle glaucoma in Mamre, Western Cape, South Africa. Arch Ophthalmol 1993; 111:1263–۱۲۶۹٫

۲۹٫ David R, Tessler Z, Yassur Y. Epidemiology of acute angle-closure glaucoma: incidence and seasonal variations. Ophthalmologica 1985;191:4–۷٫

۳۰٫ Teikari J, Raivio I, Nurminen M. Incidence of acute glaucoma in Finland from 1973 to 1982. Graefes Arch Clin Exp Ophthalmol 1987;225:357–۳۶۰٫

۳۱٫ Preferred Practice Pattern of Primary Open-Angle Glaucoma. San Francisco, Calif: American Academy of Ophthalmology; 1996.

۳۲٫ Hollows FC, Graham PA. Intraocular pressure, glaucoma, and glaucoma suspects in a defined population. Br J Ophthalmol 1966;50:570–۵۸۶٫

۳۳٫ Wallace J, Lovell HG. Glaucoma and intraocular pressure in Jamaica. Am J Ophthalmol 1969;67:93–۱۰۰٫

۳۴٫ Lindblom B, Thorborn W. Prevalence of visual field defects due to capsular and simple glaucoma in Halsingland, Sweden. Acta Ophthalmol 1982;60:353–۳۶۱٫

۳۵٫ Tielsch JM, Sommer A, Katz J, et al. Racial variation in the prevalence of primary open-angle glaucoma. The Baltimore Eye Survey. JAMA 1991;266:369–۳۷۴٫

۳۶٫ Klein BE, Klein R, Sponsel WE, et al. Prevalence of glaucoma. The Beaver Dam Eye Study. Ophthalmology 1992;99:1499–۱۵۰۴٫

۳۷٫ Coffey M, Reidy A, Wormald R, et al. Prevalence of glaucoma in the west of Ireland. Br J Ophthalmol 1993; 77:17–۲۱٫

۳۸٫ Dielemans I, Vingerling JR, Wolfs RC, et al. The prevalence of primary open-angle glaucoma in a population-based study in the Netherlands. The Rotterdam Study. Ophthalmology 1994;101:1851–۱۸۵۵٫

۳۹٫ Leske MC, Connell AMS, Schachat AP, et al. The Barbados Eye Study: prevalence of open-angle glaucoma. Arch Ophthalmol 1994;112:821–۸۲۹٫

۴۰٫ Mason RP, Kosoko O, Wilson MR, et al. National survey of the prevalence and risk factors of glaucoma in St. Lucia, West Indies, I: prevalence findings. Ophthalmology 1989;96:1363–۱۳۶۸٫

۴۱٫ Mitchell P, Smith W, Attebo K, Healey PR. Prevalence of open-angle glaucoma in Australia: the Blue Mountains Eye Study. Ophthalmology 1996;103:1661–۱۶۶۹٫

۴۲٫ Wensor MD, McCarty CA, Stanislavsky YL, Livingston PM, Taylor HR. The prevalence of glaucoma in the Melbourne Visual Impairment Project. Ophthalmology 1998;105:733–۷۳۹٫

۴۳٫ Sommer A. Intraocular pressure and glaucoma. Am J Ophthalmol 1989;107:186–۱۸۸٫

۴۴٫ Sommer A, Tielsch JM, Katz J, et al. Relationship between intraocular pressure and primary openangle glaucoma among white and black Americans. Arch Ophthalmol 1991;109:1090–۱۰۹۵٫

۴۵٫ Duncan JW, Shelton WC. US Government contributions to statistics. Stat Sci 1992;7:320–۳۳۸٫

۴۶٫ Quigley HA, Addicks EM. Chronic experimental glaucoma in primates, II: effect of extended intraocular pressure elevation on optic nerve head and axonal transport. Invest Ophthalmol Vis Sci 1980;19:137.

۴۷٫ Kass MA, Gordon MO, Hoff MR, et al. Topical timolol administration reduces the incidence of glaucomatous damage in ocular hypertensive individuals: a randomized, double-masked, long-term clinical trial. Arch Ophthalmol 1989;107:1590–۱۵۹۸٫

۴۸٫ Kass MA, Hemer DK, Higginbotham EJ. The ocular hypertension treatment study: a randomized trial determines that topical ocular hypotensive medication delays or parents the onset of primary open angle glaucoma. Arch Opthalmol 2002;120:701–۷۱۳٫

۴۹٫ Cartwright MJ, Anderson DR. Correlation of asymmetric damage with asymmetric intraocular pressure in normal tension glaucoma. Arch Ophthalmol 1988; 106:898–۹۰۰٫

۵۰٫ Crichton A, Drance SM, Douglas GR, Schulzer M. Unequal intraocular pressure and its relation to asymmetric visual field defects in

low-tension glaucoma. Ophthalmology 1989;96:1312–۱۳۱۴٫

۵۱.Pakravan M, Yazdani S, Ali Javadi M. A Population-based Survey of the Prevalence and Types of Glaucoma in Central Iran. Ophthalmology ۲۰۱۳;۱۲۰:۱۹۷۷-۱۹۸۴٫

احسان شیرعلی وند(کارشناس ارشد اپتومتری) 

این خبر را به اشتراک بگذارید :