گلوکم یا همان آب سیاه یک بیماری نیست بلکه مجموعه ای از بیماری هاست که در نهایت منجر به آسیب عصب باصره(اپتیک) می شود.عصب باصره به ذرات نور حساس بوده و پیام های رسیده از رتین(شبکیه) را در طی فیبر های عصبی حمل کرده و به مغز می رساند تا تصویر در مغز تشکیل گردد از طرفی فشار داخل چشمی بالا(از پیامد های گلوکم می باشد) بنظر می رسد می تواند در تبه بافت عصبی این عصب نقش مهمی بازی کند.هرچقدر میزان آسیب فیبر های عصبی بیشتر شود اندازه نقطه کور در میدان بینایی بزرگتر شده و بعد از آن حدت بینایی فرد(تیزبینی) نیز تحت تاثیر قرار گرفته و فرد دید خود را بصورت بی بازگشت از دست خواهد داد.

گلوکم یکی از عوامل عمده نابینایی در جهان بحساب می آید و اگر تمام فیبر های عصبی از بین روند در این صورت فرد کور قانونی خواهد بود.تشخیص بموقع این بیماری کمک زیادی می کند تا درمان موثر انجام گیرد و متخصصین توصیه می کنند افراد بالای ۴۰ سال، هر سال حداقل یکبار توسط اپتومتریست و یا چشم پزشک مورد معاینه گلوکمی (شامل معاینه عصب باصره و اندازه گیری فشار داخل چشم و…) قرار گیرند تا درصورت لزوم اقدامات اولیه برای درمان انجام گیرد.

علت گلوکم چیست؟

محققین هنوز بطور قطع نمی توانند علت دقیق این بیماری را مشخص کنند اما اعتقاد بر این است که فشار بالای داخل چشم در طی یک مدت نسبتا طولانی می تواند باعث ایجاد این بیماری شود از طرف دیگر عده ای از دانشمندان معتقدند بیماری گلوکم(عوارض سر عصب باصره) در افرادی با فشار چشمی پایین نیز مشاهده شده است و این دسته از دانشمندان تئوری کاهش جریان خون رتین را عامل اصلی گلوکم می دانند اما با این وجود دانشمندان روی تئوری واحدی اجماع نظر ندارند.

انواع گلوکوم

تقسیم بندی های مختلفی برای بیماری گلوکم مطرح شده است اما در این قسمت سعی می کنیم رایج ترین انواع این بیماری را اشاره کنیم.

–          گلوکم اولیه زاویه باز

–          گلوکم تانسیون نرمال(فشار طبیعی)

–          گلوکم زاویه بسته

–          گلوکم حاد

–          گلوکم پیگمانته

–          سندرم اکسفولاسیون

–          گلوکم ترومایی

–          گلوکومای کودکی

گلوکم اولیه زاویه باز

در این گلوکم فشار داخل چشمی بطور تدریجی  و در طی چند سال افزایش می یابد و در این پروسه قرنیه به این افزایش فشار سازگار می شود و هیچگونه تورمی در قرنیه رخ نمی دهد که این خود باعث می شود تا این نوع گلوکوم بدون سمپتوم خاصی باشد و اغلب بیماران متوجه این بیماری نمی شوند تا اینکه قسمت زیادی از دید خود را بدون بازگشت از دست می دهند.این نوع گلوکم رایجترین نوع آب سیاه می باشد و در سنین بالای ۵۰ سال بیشتر رخ می دهد و هنگام معاینه ترابکولا هیچ ابنرمالیتی قابل مشاهده نیست.میزان نرمال فشار داخل چشمی ۱۴-۱۶ میلیمتر جیوه می باشد و تا ۲۰ میلیمتر جیوه را معمولا در حدود نرمال قرار می دهند اما فشار داخل چشمی بالای ۲۲ را مشکوک به گلوکوم در نظر می گیرند اما بایستی به این نکته توجه کرد که هر فشار چشم بالایی را نمی توان بعنوان گلوکوم در نظر گرفت.

در حال حاضر هیچگونه درمان قطعی برای ریشه کن کردن این بیماری وجود ندارد و داروهای تجویزی بیشتر نقش بازدارنده دارند و خطرات ناشی از آسیب عصب باصره را متوقف می کنند.این بیماری علائم خاصی ندارد و افراد بالای ۵۰ سال برای جلوگیری از تکامل اثرات مخرب آن بایستی حتما توسط چشم پزشک مورد معاینه قرار گیرند و با مصرف منظم داروهای تجویز شده توسط چشم پزشک خطرات این بیماری را کاهش دهد.

گلوکم تانسیون نرمال(فشار کم)

این نوع گلوکم یک سوم از کل موارد گزارش شده را در بر می گیرد و به نظر می رسد تئوری کاهش جریان خون رتین در ایجاد آن دخیل باشد.افراد مبتلا به این نوع گلوکم با وجود اینکه فشار چشم نرمالی دارند اما دچار صدمات سر عصب باصره شده و اعتقاد بر این است کاهش خونرسانی به سلولهای حامل ایمپالس های عصبی عامل اصلی در ایجاد این نوع گلوکم باشد.

امروزه درمان دقیقی برای این نوع گلوکم گزارش مشخص نشده است و تمام توجه دانشمندان جهت پیدا کردن ریشه های ایجاد این بیماری می باشد(کاهش جریان خون در رتین) تا بدین وسیله درمان اختصاصی برای این نوع گلوکم بتوانند پیدا کنند.

گلوکم زاویه بسته

حدودا نیم میلیون نفر از جمعیت آمریکا مبتلا به این نوع گلوکم(آب سیاه) می باشد و تصور بر این است این نوع گلوکم ماهیتی وراثتی داشته باشد و امکان دارد چند نفر از اعضای یک خانواده بدان مبتلا باشند.بر اساس نتایج بالینی گزارش شده افراد دوربین و نژاد آسیای شرقی نسبت به دیگر افراد بیشتر در خطر ابتلا به این نوع گلوکم می باشند.

با افزایش سن اندازه لنز داخل چشمی بزرگتر می شود و با بزرگ شدن اندازه آن مسیر عبور زلالیه (بین لنز و عنبیه) مسدود شده و پی آمد آن مسدود شدن زاویه اتاق قدامی می باشد.زاویه نرمال اتاق قدامی ۴۵ درجه می باشد و هرچقدر اندازه زاویه کاهش یابد احتمال افزایش فشار چشم بیشتر می شود.

گلوکم حاد

برخلاف گلوکم اولیه زاویه باز در این نوع گلوکم فشار داخل چشمی بطور ناگهانی افزایش پیدا می کند و این افزایش با درد شدید همراه است و اگر شدت درد زیاد باشد بیمار دچار حالت تهوع و استفراغ نیز خواهد شد.علائم و نشانه های این بیمار بشرح زیر می باشد:

–          سرخی چشم

–          احساس درد شدید

–          حالت تهوع و استفراغ(در درجات شدید درد)

–          تورم قرنیه

–          هاله بینی(هاله های اطراف نور)

–          تاری دید

گلوکم حاد با حملات شدید و ناگهانی همراه است و معمولا این حملات در شرایط نوری کم مانند سالن سینما و تئاتر رخ می دهد و بعنوان اورژانس چشمی بحساب می آید و بایستی در کوتاه ترین زمان ممکن توسط چشم پزشک(نه اپتومتریست) مورد معاینه قرار گیرد و اگر در امر درمان تاخیر رخ دهد احتمال از دست دادن بینایی بدون بازگشت وجود دارد.

بیماران مبتلا به گلوکم حاد قبل از مواجه شدن با حمله شدید و اصلی چند حمله کوچک را تجربه می کنند که در این حملات کوچک فرد دچار سرخی چشم،تاری دید و هاله بینی(دیدن رنگین کمان اطراف منبع نور مانند چراغ اتاق) می شود و بایستی با مشاهده این علائم در اولین فرصت به چشم پزشک مراجعه نماید تا تحت درمان دارویی قرار گیرد.

گلوکم پیگمانته

گلوکوم پیگمانته از انواع گلوکوم زاویه باز می باشد که ماهیتی وراثتی داشته و افراد مذکر را بیشتر از افراد مونث درگیر می کند و معمولا در سنین ۲۰ تا ۳۰ سالگی رخ داده و می تواند مشکلات عمده ای برای فرد از نظر کیفیت بینایی ایجاد کند.بر اساس مطالعات بالینی افراد مایوپ(نزدیک بین) بیشتر از افراد دوربین و افراد سالم به این بیماری مبتلا می شوند و دانشمندان در این زمینه تئوری مایوپیک را مطرح می کنند.

تئوری مایوپیک:

آناتومی چشم افراد مایوپ با دیگر افراد متفاوت می باشد و آیریس(عنبیه) این افراد بشکل محدب بوده که این حالت باعث بزرگ شدن زاویه اتاق قدامی می شود و از طرفی نیز ساییده شدن پیگمان عنبیه روی لنز می شود.ورود پیگمانته های عنبیه به زلالیه و حمل آنها تا ترابکولار مشوورک باعث مسدود شدن کانال تخلیه(نه زاویه) و افزایش فشار داخل چشمی می شود.

سندرم اکسفولاسیون

شایعترین نوع گلوکم در اروپا سندرم اکسفولاسیون می باشد و می تواند هم گلوکم زاویه باز و هم زاویه بسته ایجاد کند.تماس فیزیکی بین آیریس و لنز باعث جدا شدن ذرات پوسته مانند از لنز چشم می شود و از طرف دیگر در اثر این تماس پیگامنت ها نیز از عنبیه جدا شده و ساختار مشبک ترابکولار را مسدود می کنند که تمام این رخداد ها در نهایت باعث افزایش فشار داخل چشم می شود(گاها تا حد خیلی بالا).

همانطور که قبلا نیز اشاره کردیم سندرم اکسفولاسیون می تواند هر دو نوع گلوکم زاویه باز و بسته را ایجاد کند و در بعضی از مواقع هر دو نوع گلوکم را در یک فرد ایجاد می کند.هر فردی که مبتلا به سندرم اکسفولاسیون باشد لزوما به گلوکم مبتلا نیست اما شانس ابتلای این افراد در مقایسه با افراد سالم ۶ برابر می باشد پس افرادی که به این سندرم مبتلا هستند بایستی توسط چشم پزشک معاینه شوند تا از وجود یا عدم وجود گلوکم مطمئن شوند.

گلوکم تروماتیک(ضربه ای)

ضربه به چشم،سوختگی شیمیایی و یا برخورد جسم نافذ با چشم همگی می توانن گلوکم(مزمن یا حاد) در چشم ایجاد کنند و این گلوکم می تواند بخاطر اختلال مکانیکی و یا فیزیکی سیستم تخلیه مایع داخل چشمی ایجاد شود.توصیه می شود فردی که دچار ترومای چشمی(ضربه به چشم) شده است توسط چشم پزشک مورد معاینه قرار گیرد.

گلوکم کودکی

گلوکم کودکی نادر بوده اما از دلایل اصلی نابینایی در دوران کودکی بحساب می آید و در اثر بیماری هایی که باعث افزایش فشار داخل چشمی می شوند رخ می دهد و می تواند نسبت به این بیماری های اولیه و یا ثانویه باشد.گلوکم مادرزادی اولیه بعلت مشکلات آناتومیکی در سیستم تخلیه مایع درون چشمی ایجاد شده و یک کودک از هر ۱۰ هزار متولد (در آمریکا) به این بیماری مبتلا می باشند.

تقریبا ۱۰ دصد از گلوکم مادرزادی هنگام تولد و ۸۰ درصد نیز طی سال اول زندگی تشخیص داده می شود.نقش والدین در تشخیص گلوکم مادرزادی بسیار مهم بوده و بایستی به علائم گلوکم توجه نمایند:

–          دید ضعیف

–          حساسیت به نور

–          اشک ریزش

–          پلک زدن مکرر

گلوکم مادرزادی در صورتی که بموقع تشخیص داده نشود باعث آسیب های فراوان چشمی می شود و می تواند دید کود را بدون باز گشت و تا پایان عمر از بین ببرد پس والدین باید هرگونه رفتار متفاوت کودک خود را تحت نظر داشته باشند و چشم پزشک یا اپتومتریست خود را در جریان بگذارند.

علائم و نشانه ها

گلوکم در بسیاری از موارد بصورت آرام و خاموش تاثیر خود را روی قسمت خلفی چشم می گذارد و بیماران تنها زمانی متوجه آن می شوند که قسمت اعظمی از دید و میدان بینایی خود را از دست داده اند پس بیماران بایستی به علائم گلوکم توجه داشته باشند.وجود علائم زیر دلیل بر تشخیص قطعی گلوکم نیست  و فرد بایستی توسط چشم پزشک معاینه شود تا تشخیص قطعی داده شود.

–          مشکلات سازگاری در تاریکی(شرایط نروی کم)

–          مشکلات تمرکز در دور و یا نزدیک

–          خیرگی نور

–          پلک زدن مکرر در برابر نور

–          تغییرات رنگ عنبیه

–          لبه پلک متورم و قرمز

–          درد عود کننده اطراف چشم

–          دوبینی

–          لکه سیاه در مرکز میدان بینایی

–          لبه ها و یا خطوط بصورت کج و معوج و یا مواج باشد

–          اشک ریزش زیاد

–          خشکی چشم همراه با احساس سوزش و خارش

–          دیدن لکه های سیاه و یا تصاویر شبه مانند

برخی دیگر از علائم بسیار اروژانسی می باشند و فرد با مشاهده آنها بایستی سریعا خود را به مطب چشم پزشکی برساند:

–          از دست دادن ناگهانی دید در یک چشم

–          تاری دید ناگهانی

–          جرقه های نور و یا لکه های سیاه

–          هاله و رنگین کمان اطراف چراغ

وجود علائم فوق الذکر بدین معنی نیست که فرد حتما گلوکم دارد فرد مبتلا فقط با مشاهده این علائم بایستی خود را سریعا به مطب چشم پزشکی برساند تا اقدامات اولیه برای وی انجام گیرد.

ریس فاکتورها

داشتن فشار داخل چشمی بالا بمعنی ابتلا به بیماری گلوکم نیست ولی یکی از فاکتور های عمده ابتلا بحساب می آید و این افراد بایستی تحت نظر باشند.فاکتور های دیگری نیز در این بین وجود دارند که احتمال ایجاد گلوکم در آنها در مقایسه با دیگران بیشتر است.

–          افزایش سن

–          فشار داخل چشمی بالا

–          سیاه پوستان

–          قرنیه نازک(ضخامت قرنیه ای اندک)

–          سابقه خانوادگی گلوکم

–          سابقه صدمات چشمی

–          نزدیک بینی

–          مصرف استروئید

–          سابقه آنمی (کم خونی) شدید

–          سابقه انواع شوک

درمان

درمان گلوکم بستی به ماهیت و شدت بیماری دارد و بطور کلی این بیماری درمان نمی شود و فقط اقدامات انجام یافته جهت کنترل علائم این بیماری می باشد.درمان های این بیماری عبارتند از

–          دارو درمانی(قطره های چشمی و قرص ها)

–          لیزر درمانی

–          روش های جراحی

معاینات دوره ای منظم مهمترین روش برای پیشگیری از آسیب های مخرب این بیماری می باشد و فرد باید در دوره های مشخص(توسط پزشک و یا اپتومتریست) مورد معاینه قرار گیرد و در این معاینه بایستی فشار چشم،زاویه اتاق قدامی و وضعیت عصب باصره مورد معاینه قرار گیرد.

این خبر را به اشتراک بگذارید :