خواص لایه های اشکی در چشم عبارتند از :

۱-تشکیل یک سطح اپتیکی صاف که جزو مهمترین خواص این لایه به شمار می رود و این خاصیت جهت عدم تفریق نور لازم است .

۲-شستن ذرات اضافی مثل ذرات اضافی که در هوا بوده و باعث خشکی و یا حساسیت چشم می شود .

۳-محافظت از سطح چشم

۴-تامین مواد برای اپتیلیوم : تمام سلول های زنده برای انتقال مواد مورد نیاز خود احتیاج به یک محیط خیس دارند که بتوانند زنده بمانند و مواد لازم را تامین و نگهداری کنند. در قرینه رگ خونی جهت اخذ اکسیژن لازم  وجود ندارند  لذا اشک می تواند اکسیژن را به قرنیه برساند. در ضمن فاکتور رشد (GF) و سایر مواد را که در این متن به توضیح آن خواهیم پرداخت اشک به قرنیه می رساند..

۵- جلوگیری از خشکی چشم :از آنجا که که سلول های قرنیه سنگ فرشی هستند و در برابر خشکی چشم غیر مقاوم هستند لذا اشک مانع پوسته پوسته شدن اپی تلیوم قرنیه می گیرد .

۶- در اشک یکسری مواد ضد میکروبی وجود دارد که از ورود میکروب به چشم جلوگیری می کند

۷- اشک باعث پلک زدن راحت تر و لغزنده کردن چشم می شود .

لایه های اشکی به چند دسته تقسیم می شوند :

۱-      نوار مارژینال (Tear meniscus):لایه اشکی که در پایین چشم و بین پلک و ملتحمه پایین و قرنیه بولبار می باشد .

۲-      لایه اشکی روی سطح چشم :لایه اشکی که روی سطح چشم را می پوشاند که آن بولبار قرنیه ای می گویند .

۳-      ساک ملتحمه ای :لایه اشکی که در بالای چشم بین پلک و ملتحمه بالا و قرنیه بولبار می باشد

 لایه ای که روی سطح چشم را می پوشاند از همه مهمتر بوده و از سه لایه تشکیل شده است .

الف-لایه موسینی         ب-لایه چربی             ج-لایه آبکی

لایه موسینی که لایه داخلی است کشش سطحی آب را کاهش می دهد و از جنس گلیکو پروتئین می باشد. لایه بیرونی لایه چربی است و در وسط آب تقریبا در همه ضخامت وجود دارد . لایه موسینی  کمک می کند که اشک روی سطح چشم نگه داشته شود لذا هم آب دوست است و هم چربی دوست . چربی و لایه موسینی با همدیگر کمک کرده تا آب لایه اشکی روی سطح چشم قرار گیرد و تقریبا در همه ضخامت آب وجود داشته باشد .

حجم لایه اشکی : کل لایه اشکی در ۸ میکرون ضمامت دارد البته جدیدا با استفاده از تکنولوژی OCT  حدود ۴/۳میکرون را عنوان کرده اند .حجم لایه اشکی در هنگام بی حسی با قطره  ۶/۲میکرومتر و در هنگام غیر بی حسی و عادی ۷/۴ میکرومتر می باشد.ضمنا با بالا رفتن سن  حجم لایه اشکی کمتر می شود.  

tear-film-dynamics-4-638

سرعت ساخته شدن لایه اشکی جدید :Turn Over rate

اشکی که با ضخامت و حجم عنوان شده روی سطح چشم قرار دارد و هر چند ثانیه یک بار با پلک زدن از روی سطح چشم پارو شده و از سطح بالایی چشم به پایین آمده و از مجرای اشکی و حفره ی بینی خارج می شود و دوباره این لایه ساخته می شود .

 در حالت نرمال سرعت ۱۲-۱۶درصد در دقیقه است اما وقتی که چشم تحریک می شود مثلا هنگامی که جسم خارجی در چشم با قطره اسیدی یا گرد وخاک در چشم رفته باشد سرعت به ۳۰۰درصد در دقیقه می رسد .

هنگام استفاده از دارو در دو دقیقه حدود ۱۵ درصد از دارو با پلک زدن از بین میرود که تقریبا ظرف ۵ دقیقه دیگر چیزی از دارو نمی ماند البته در هنگام تحریک در ۲۰ ثانیه اول این دارو از بین می رود لذا بایستی دارویی ساخت که در این مدت قادر باشد سریع ابتدا در آب سطح قرنیه حل شود و سپس در لایه چربی حل شود و بعد مجددا در لایه آب و چربی حل شوند .

PH اشک:

PH در حالت نرمال اشک بین ۵/۶ تا ۵/۷ است لذا تقریبا خنثی است .

در طراحی قطره های چشمی بایستی طوری عمل شود که این قطره هنگامی که به چربی برسد بدون بار بوده و بتواند در آن حل شود اما هنگامی که به آب برسد بار دار و یونیزه باشد تا بتواند در آب هم حل شود .

 Na سدیم اشک بین ۱۳۷ تا ۱۷۰ میلی گرم درصد بوده و نزدیک به سدیم خون که ۱۴۰ میلی گرم درصد است می باشد.

 K پتاسیم اشک بین ۲۶ تا ۴۲ میلی گرم درصد بوده ولی پتاسیم خون ۵/۴ میلی گرم درصد است لذا پتاسیم اشک چند برابر پتاسیم خون می باشد .

عملکرد لایه موسینی :

۱-پوشش میکرو پیلی های اپی تلیال قرنیه را انجام می دهد.

۲-آن ها را از هیدروفوب به هیدرفیل تبدیل می کند که این اتفاق باعث گسترش یکنواخت و خودبه خودی اشک می شود

۳-باعث کاهش کشش سطحی شده و در نتیجه منجر به ثبات اشک می شود .

۴- به لغزنده کردن پلک ها کمک می کند .

تولید لایه موسینی :

الف- توسط گابلیت سلهای ملتحمه

ب-همچنین سلول های مطبق سنگ فرشی قرنیه و ملتحمه نیز به مقدار کمی لایه موسینی تولید می کنند .

غدد Henle و Manz به مقدار کمی در تولید لایه موسینی کمک می کنند .

فرمول موسینی :

گلیکو پروتئین با وزن مولکولی بالاست که با شارژ منفی است .

تولید موسینی در روز ۲ تا ۵ میکرو لیتر است و تولید آب اشک در روز ۲ تا۳ میلی لیتر است .

 اگر کمبود اشک بدلیل کمبود موسینی باشد بیماری به نام آدیتامینوز A  به وجود می آید .

Lipid Layer   لایه چربی:

ضخامت این لایه ۱/۰ میکرون و تقریبا معادل ۱۰۰ مولکول می باشد مولکول های چربی از نوع قطبی و غیر قطبی است و توسط غدد میبومین ترشح می شود در ضخامت صفحه تارسال قرار دارد .اعصاب پاراسمپاتیک که استیل کولین (کولین استراز پوزیتیو) و (Vaso intestinal peptide)VIP را ترشح می کنند و آن را کنترل می کنند. ضمنا سیستم سمپاتیک و اعصاب حسی هم وجود دارند اما خیلی پراکنده هستند . اعصاب فراوان آن حاوی (Nero peptid y )NPY است.

تعداد غدد میبومینی در پلک فوقانی ۳۰ تا ۴۰ عدد و در پلک تحتانی ۲۰ تا ۳۰ عدد است . ضمنا غدد زایس Zeis درردیف مژه ها قرار دارد که چربی ترشح کرده و در لایه چربی مشارکت دارد .

عملکرد لایه چربی :

۱-در تبخیر اشک تاخیر به وجود می آورد .

۲- با توجه به این که اولین سطح تماس با هوا همین لایه چربی است لذا با تشکیل یک سطح صاف در خصوصیات اپتیکال شرکت  می کند .

۳- با تولید یک سد هیدروفوب (آب گریز )باشد کاهش کشش سطحی می شود و از جریان اشک زیادی جلوگیری می کند .

۴-از صدمه به لبه پلک توسط اشک جلگیری می کند .

۵- چربی قطبی Polar  دارند. چربی قطبی شارژالکتریکی دارد و از گروه فسفولیپید ها هستند که در حد فاصل آب و چربی قرار می گیرند . لایه خنثی آن در روی چربی و لایه باردار آن روی آب قرار می گیرد .

در مولکول فسفولیپید اسید های چرب موجود در فسفولیپید باعث شارژ الکتریکی می شود . قسمت اعظم فسفولیپید شامل کلسترول و استر است که اسید چرب به سمت آب متصل می شود و در قسمت کلسترول و استر آن به سمت چربی متصل می شود .

۶- مقاومت بالا در برابرLipid Proxidation  دارد که به دلیل وجود مقادیر بسیار کمی از اسید های چرب و غیر اشباع می باشد .

لایه آبکی :

این لایه از غدد اشکی ترشح می شود که شامل یک غده فرعی و یک غده اصلی است .

غدد اصلی :توسط تاندون عضلهبالا برنده پلک که شامل اورپیتال و پلکی است ترشح می شود .

غدد فرعی :به دو قسمت کروز و Wolfing تقسیم می شود . مهمترین قسمت غدد فرعی کروز است که دو سوم غدد فرعی را تشکیل می دهد و از فورنیکس فوقانی و گاهی از فورنیکس تحتانی ترشح می شود . قسمت دیگر غده فرعی Wolfing است که در امتداد لبه پروکسیمال تارسوس است.

لایه آبکی شامل آب، الکترولیت و پروتئین است .

ساختمان غدد اشکی چه اصلی وچه فرعی یکسان است .

غدد اشکی اصلی:

غنی ازاعصاب پاراسمپاتیک است  نروتر نسیمیری که توسط اعصاب پاراسمپاتیک ترشح می شود استیل کولینی و VIP است و ضمنا اعصاب سمپاتیک کمتری دارد و اعصاب سمپاتیک NPY و نوراپی نفرین ترشح می کند .اعصاب حسی هم دارد که نورترنسیترشان ماده p  (substance P) و ماده ای به نام CGRP  است.

 غدد اشکی فرعی :

      شدیدا عصبرسانی شده اند آن ها هم VIP  و  SAB P و CGRP ترشح می کنند یعنی سمپاتیک  پاراسمپاتیک وحسی ترشح می کنند .

سلولهای اپی تلیوم قرنیه و ملتحمه هم در ترشح آب کمک می کنند .

وقتی تحریک اتفاق می افتد وچشم ملتهب می شود ماده هیستامین ترشح می کند که مثل پلاسما خون به اشک نشت می کند .

 

نقش الکترولیت ها:

۱-تنظیم فشار اسموتیک بین اپی تلیوم فرنیه و اشک :

اگر اشک خیلی رقیق باشد وارد سلول های اپی تلیوم شده که این ورود باعث دید بد می شود و اگر اشک خیلی غلیظ باشد آب را از سلول  اپی تلیال بیرون می کشد لذا اشک باید ایزو مولار با سلول های اپی تلیال باشد.

۲-وجود الکترولیت در اشک باعث تنظیم PH اشک می شود که درصورت اسیدی یا قلیایی بودن اشک باعث از بین رفتن سلول های اپی تلیال می گردند .  

۳- دارای عامل HCO3  است که این عامل محیط را قلیایی کرده و در نهایت باعث تنظیم PH-  اشک خواهد شد.

۴- در تامین کو فاکتورهای آنزیمی نقش دارند . کو فاکتورهای آنزیمی (مثل fe2+ و  cu2+ و mg2+ و  ca2+ )در کنترل نفوذپزیری غشا دخالت دارند و جابجایی مواد بین دو طرف غشا چه توسط پمپ داخل به داخل و چه توسط پروتئین ناقل با مصرف ATP  توسط این آنزیم ها بنام کوفاکتور به انجام می شود. 

۵- CL,K,Na تنظیم جریان اسمتیک از قرنیه به اشک را عهده دارند .

مواد محلول در لایه اشکی :

این مواد شامل اوره   گلوکز    آمینو اسید   اسکوربات   سیترات  لاکتات (HCO3 )هستند که غلظتشان به موازات غلظت سرم خون است .

البته مقدار گلوکز اشک در افراد دیابتی و غیر دیابتی در حالت ناشتا یکسان (۶/۳تا ۱/۴  میلی گرم بر سی سی است )اما بعد از استفاده ۱۰۰گرم گلوکز خوراکی در دیابتی ها گلوکز اشک به ۱۱ میلی گرم بر سی سی می رسد .

انواع پروتئین های اشکی :

  • IgA ایموگلوبین A که توسط پلاسما سیل ها تولید شده و پلاسماسل ها در نسج بینا بینی غدد اصلی و فرعی و بافت همبند ملتحمه قرار دارند وظیفه IgA دفاع موضعی از سطح اشک است . 

 ۲-SIgA  اگر عاملS که توسط آسیبی غدد اشکی تولید می شود به IgA بچسبد .SIgA تولید می شود .

 ۳- انواع دیگر Ig  مثل G,M,D,E و…که IgA و IgE در زمان التهاب بالا میرود و در خصوص IgE در بیماری VKC مشاهده میشود.

۴- دیگر پروتئین های ضد میکروبی اشک بجز IgE عبارتند از لیپو کالین – لیزوزیم- لاکتوفرین- گروه ۲ فسفات لیپاز A2

۵- پروتین اینترفرون (INF) :اینترنرون ها ترکیبات دارویی ضد ویروسی هستند که در کراتیتهای هرسپی بالا می رود.

۶-سایتوکینی ها و فاکتورهای رشد:سایتوکینها پیغامهای جهت فاکتورهای رشد می دهند و سایتوکنیها و فاکتورهای رشد ۲ عامل برای پرولیفراسیون ومهاجرت وتمایز سلول های اپی تلیال قرنیه و ملتحمه هستند .

عملکرد لایه آبکی :

الف- اکسیژن رسانی به اپی تلیوم قرینه بی رگ است .اپی تلیوم قرنیه با استفاده از اکسیژن محلول در اشک به اکسیژن خود را بدست می آورد .

 است .Cl,K.Na ب-فقط ترکیب الکترولیت هایی مثل 

ج- دفاع ضدمیکروبی و ویروسی است .

د-ایجاد سطح اپتیکی صاف .

ه-شستشوی دبری ها (خورده ریز ها )را عهده دارد .

و-تنظیم عملکرد سلول های اپی تلیال

این خبر را به اشتراک بگذارید :